Blue Flower

Wandelroute Stolpersteine

De wandeling begint bij het (oude) Stadhuis aan de markt. Vanuit het stadhuis linksaf; u bent nu op de:

(1) Oude Vismarkt 10 bis
Oude Vismarkt 10a (vroeger 10bis) is boven de winkel.Betty Sara Löbschen is uit het Barbaraziekenhuis gehaald op 9 april 1943.

(2) Oude Vismarkt 11
Sara Karoline Seckl-Mautner werd in de oorlog vermoord in Sobibor. Haar zoon Karl Seckl overleefde de oorlog doordat hij kon onderduiken.

Op het kruispunt (de 4 hoeken) even rechtdoor:

(3) Tollenstraat 1

Mozes Wolff staat bij de burgerlijke stand genoteerd als kantoorbediende. Mozes stierf in Westerbork, zijn zus Rebecca in Sobibor. In een brief van burgemeester Keestra van 1 april 1943, trachtte deze voor beiden tevergeefs vrijstelling te krijgen

(4) Tollenstraat 7
In de Tollenstraat 7 was de smederij en winkel van de familie Saltzherr gevestigd. Bij hen in dienst ( met kost en inwoning) was de smidsknecht Isodoor Coronel uit Amsterdam. Hij wilde emigreren naar Israël en is bij het afscheid nemen van zijn moeder in Amsterdam samen met haar opgepakt.

Weer terug en rechtsaf naar:

(5) Kattenstraat 10


De manufacturenhandel in Kattenstraat 12 was eigendom van Louis Bernhard en Bernhard David Wijsenbeek. In 1921 kwam hun oom Samuel namens de Vrijheidsbond in de gemeenteraad. Hij is gemeenteraadslid gebleven tot december 1940, toen hij zich onder druk van de Duitse bezetting moest terugtrekken. Samen met zijn eveneens ongehuwde zuster Flora woonde hij naast de winkel in de Kattenstraat 10.

6) Kattenstraat 14

Johanna David Wijzenbeek, woonde met haar zoons Louis en Bernhard aan de andere kant van de winkel op nummer 14. Johanna is samen met haar zoons omgekomen in Sobibor.
Johanna is op 9 april 1943 overgebracht naar Vught. De zoons zijn waarschijnlijk daarna op eigen gelegenheid naar Vught gegaan.

(7) Kattenstraat 17

Gabriel Benjamin Walg  woonde hier met zijn broer Ruben. De broers dreven samen een slagerij. Gabriel was de veekoper, Ruben deed de slagerij. In 1927 traden zij uit de joodse gemeente. Ruben trouwde met een protestants meisje, hij overleefde de oorlog. Gabriel werd vermoord in Sobibor. Hun grootvader legde de eerste steen voor de nieuwe synagoge.

Eerste straat rechtsaf (bij Lutherse kerk).Ga rechtdoor, na de Franse School 1e straat links. Dit is de Lange Havendijk. Aan het eind daarvan is De Loentjes. De steen ligt rechts naast nummer 12.

(8) De Loentjes (Voorheen Hoge Dorp 11)
Cees van den Ham was meubelmaker bij Kramer-Freher in Culemborg. Hij woonde met zijn vrouw Jannigje van den Ham en zoontje Cor in het Havendijkkwartier op Het Hoge Dorp 11, de tegenwoordige Loentjes. Om zijn lidmaatschap van de Communistische partij gearresteerd op 25 juni 1941. Omgekomen op 3 mei 1945 in de Lübeckerbocht aan boord van de Cap Arcona bij een vergissingsbombardement van geallieerden.

Loopt nu weer terug tot eind Kattenstraat (Lutherse kerk) en ga rechtdoor de Herenstraat in.

(9) Herenstraat 7
Meijer Alexander Merts was voddenkoopman en handelaar in gebruikte spullen. Zowel hij als zijn vrouw Roosje Bacharach zijn in Sobibor omgekomen. Zij woonden in het huisje van de ouders van Meijer Alexander.

Nu de Herenstraat helemaal uitlopen, rechts aanhouden, parkeerplaats aan uw rechterhand, de molen passeren tot het huizenblok aan uw rechterhand.

(10) Het Jach 15

 

Henricus van Lierop werkte in Culemborg als sigarenmaker bij de Cadena. Willem was erg actief bij de Communistische partij en werd op 25 juni 1941 gearresteerd. Hij is door  (experimentele) vergassing  om het leven gebracht te Bernburg op 23 juni 1942.

Ga terug naar het begin van het huizenblok en sla linksaf, richting Burg.Keestrasingel Halverwege de dam ligt de steen:

(11) Kolfbaan 4

Hier aan de stadsgracht stond een rijtje huisjes. Op nummer vier woonde Saartje van Spier (achter de bomen). Het pad voor deze huisjes heette de Kolfbaan. In de jaren zeventig van de vorige eeuw zijn de huisjes gesloopt.

Over het water ( de oude stadsgracht) rechtsaf.

(12) Westersingel 82

Maurits Gans woonde met zijn tweede vrouw en drie kinderen op de Westersingel 82. Maurits was belastingontvanger in Culemborg. Hij zat met zijn vrouw ondergedoken op de Triosingel en beiden hebben evenals hun dochter Hanny, de oorlog overleefd. Zijn beide kinderen uit zijn eerste huwelijk, Salomon en Henri, zijn in 1944 opgepakt in Bennekom (verraden) en in Auschwitz omgekomen. Henri Gans was een getalenteerd dammer. Hij had een heel groot eindspelcomponist kunnen worden.

U gaat weer terug, houdt in de bocht rechts aan. U bent nu weer op (het verlengde van) de Keestrasingel. Volg deze tot de eerste zijstraat links (-Prijssestraat), eerste rechts (- Westerwal), tweede links is de Nieuwstraat.

(13) Nieuwstraat 42

Manuel was uitdrager en handelaar in lompen en oud ijzer. In april 1935 ging hij failliet, maar bij de Nieuwjaarsadvertenties in 1936 in de Culemborgse Courant was hij weer present. Manuels vrouw had in de voorkamer een winkeltje, waar zij kant verkocht. Zij hadden twee zonen en een dochter Sanny, maar Sanny is nooit aangegeven bij de Burgelijke Stand. Zij heeft Bergen-Belsen overleefd en is via Zweden naar Nederland teruggekeerd.

Aan het eind van de Nieuwstraat rechts aanhouden , u komt op de Boerenstraat. Ga aan het eind rechtsaf. U bent nu op de Zandstraat. Loopt nu steeds rechtdoor over twee rotondes. In de rij huisjes na de tweede rotonde bevinden zich:

(14) Rijksstraatweg 9

De  62-jarige binnenvaartschipper Arnold.G. Sterk werd op 25 juni 1941, samen met zijn zoon Speijer, gearresteerd wegens het lidmaatschap van de Communistische partij. Op 5 mei 1942 is Arnold in Neuengamme  vermoord.
Op 1 augustus 1942 werd zijn zoon Speijer, in de trein naar het concentratiekamp Dachau vermoord.

(15) Rijksstraatweg 11

 

Aart Vermeulen was secretaris van de Nederlandsche Bouwvakarbeidersbond en sympathiseerde met de Communistische partij. Hij is op 8 maart 1945 in Fort De Bilt gefusilleerd.

Loopt nu weer terug naar de Zandstraat.

(16) Zandstraat 35

Abraham van Spier en Co, vleeshouwers, Zandstraat 35. “Co” was de neef van Abraham, Marcus van Spier. Ook de zoon van Abraham, Marcus (Zandstraat 30) werkte in de zaak.

(17) Zandstraat 30

Marcus Elias van Spier werkte in de slagerij van zijn vader op Zandstraat 35. Sara Brommet was op 21 juni 1922 naar Culemborg gekomen.

(18) Zandstraat 22

De familie Van Gelderen werd geboren in Rotterdam en is van daaruit op 2 juli 1940 naar Culemborg gekomen. De vader was koopman in onroerende goederen. Zij zijn begin oktober 1942 opgehaald. De jongste van dit gezin, een baby, was niet aangegeven bij de Burgerlijke Stand, waarschijnlijk bewust. Toen het gezin werd opgehaald werd de baby meegenomen door een buurvrouw. De baby werd naar een ander adres gebracht en heeft daardoor de oorlog overleefd.

U gaat rechtdoor, de Varkensmarkt over, aan het eind rechts is de Jodenkerkstraat.

(19) Jodenkerkstraat

De voormalige synagoge staat aan het eind van dit straatje. Is nu eigendom van de Ned. Gereformeerde Kerk. Hier ligt een grote gedenksteen voor alle in de oorlog vermoorde Joodse Culemborgers.

Steek nu via de brug de stadsgracht over naar de Oostersingel en loopt rechtdoor naar:

(20) Van Pallandtdreef 3

Henk Vermeulen organiseerde vanaf 1943 in Culemborg het plaatselijke LO-werk, de landelijke organisatie voor hulp aan, met name joodse, onderduikers en maakte later deel uit van de plaatselijke Knokploeg (verzetsbeweging). Op 31 juli 1944 werd hij door de Duitsers gearresteerd en op 18 november 1944 te Aurich-Engerhafe vermoord.

Weer terug via de voormalige synagoge naar het punt waar u de Varkensmarkt verliet, rechtsaf de Binnenpoort onderdoor.

(21) Markt 47

De broers Gabriël en Dries Wijsenbeek dreven op Markt 47 een slagerij. In de tuin achter de slagerij stond de koosjere worstfabriek. Hun zus Rosetta woonde in 1942 in Almelo, maar is vanuit Culemborg gedeporteerd.

 (22) Markt 23

Jetta de Beer-Frank was in 1898 getrouwd met Hyman de Beer. Ze werd op 9 april 1943 uit het Algemeen Ziekenhuis aan de Dokter Hockesingel gehaald en gedeporteerd.
Jetta is een week later in Sobibor omgekomen. Haar zoon Louis heeft, evenals zijn vrouw, de oorlog overleefd. Hij was ondergedoken op een boerderij in de buurt.

(23) Markt 7


Hermann Aussen (loodgieter) is in 1937 vanuit Zutphen met zijn gezin naar Culemborg gekomen. Aan het begin van de oorlog zijn zij in het pand Markt 7 getrokken.

Einde van de wandeling. U bent weer terug op het uitgangspunt.